เชื่อมสแตนเลสแล้วขึ้นสนิม แนวเชื่อมดำ แก้ยังไง

"ซื้อสแตนเลสแท้มานะ ทำไมเชื่อมเสร็จแล้วขึ้นสนิม" — คำถามนี้เข้ามาแทบทุกสัปดาห์ครับ และเกือบทุกครั้งสแตนเลสไม่ได้ปลอม ลวดก็ไม่ได้ผิด แต่เป็นเรื่องที่เกิดระหว่างเชื่อมล้วน ๆ

ข่าวดีคือทุกสาเหตุแก้ได้หมด และบางข้อแก้ได้ด้วยการซื้อแปรงลวดอันใหม่อันเดียวเท่านั้นเองครับ

สแตนเลสไม่ขึ้นสนิมเพราะอะไร

ต้องเข้าใจตรงนี้ก่อน เดี๋ยวเรื่องที่เหลือจะง่ายมาก

สแตนเลสไม่ได้ทนสนิมเพราะเนื้อมันวิเศษนะครับ แต่เพราะมีโครเมียมผสมอยู่อย่างน้อย 10.5% พอเจออากาศ โครเมียมจะจับกับออกซิเจนเป็นฟิล์มใสบาง ๆ เคลือบผิวไว้ บางระดับที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ฟิล์มนี้แหละที่กันสนิม และถ้าโดนขูดมันจะซ่อมตัวเองได้ในไม่กี่นาที

ดังนั้นเวลาสแตนเลสขึ้นสนิม แปลว่ามีอะไรบางอย่างไปทำลายฟิล์มนี้แล้วมันสร้างกลับไม่ได้ ซึ่งงานเชื่อมทำลายมันได้ถึง 3 ทาง

สาเหตุที่ 1 — เหล็กดำปนเปื้อน (เจอบ่อยที่สุด)

อันนี้คืออันดับหนึ่งครับ และคนไม่ค่อยเชื่อว่าเป็นสาเหตุ

ถ้าคุณใช้แปรงลวดอันเดียวกับที่เคยแปรงเหล็กดำ ผงเหล็กจิ๋ว ๆ จะฝังลงบนผิวสแตนเลส พอโดนความชื้น ผงเหล็กพวกนั้นขึ้นสนิมก่อน แล้วสนิมก็ลามกินลงไปในเนื้อสแตนเลสต่อ

ที่เห็นเป็นจุดสนิมส้ม ๆ กระจายบนงานสแตนเลสใหม่เอี่ยม ส่วนใหญ่คือเรื่องนี้ครับ ไม่ใช่สแตนเลสปลอม

สิ่งที่ต้องแยกกันเด็ดขาดระหว่างงานเหล็กกับงานสแตนเลส

• แปรงลวด — ต้องเป็นขนแปรงสแตนเลส และใช้กับสแตนเลสอย่างเดียว เขียนป้ายแปะไว้เลยก็ดี
• ใบเจียร ใบตัด จานทราย — แยกชุด ห้ามใช้ใบที่เคยเจียรเหล็กดำ
• โต๊ะงาน ปากกาจับชิ้นงาน แคลมป์ — ถ้าเลี่ยงได้ให้ปูกระดาษหรือแผ่นรองก่อนวาง
• ถุงมือที่เพิ่งจับเหล็กดำมา ก็พาผงเหล็กไปติดได้เหมือนกัน

ฟังดูจุกจิก แต่แปรงลวดสแตนเลสอันละไม่กี่สิบบาท เทียบกับงานราวบันไดที่ต้องรื้อทำใหม่ ผมว่าคุ้มกว่ากันเยอะครับ

สาเหตุที่ 2 — แนวเชื่อมเป็นสีรุ้งหรือสีดำ

เชื่อมเสร็จแล้วเห็นแถบสีทอง สีน้ำเงิน สีม่วง ไล่ ๆ กันข้างแนว หลายคนคิดว่าสวยดี เหมือนงานไทเทเนียม

จริง ๆ แล้วมันคือสัญญาณว่าตรงนั้นโครเมียมถูกดึงไปทำปฏิกิริยากับออกซิเจนจนฟิล์มกันสนิมพร่องแล้วครับ ยิ่งสีเข้มเท่าไร ยิ่งแปลว่าโดนความร้อนมากเท่านั้น

สีที่เห็นข้างแนว	แปลว่า
สีฟางอ่อน ๆ เกือบไม่เห็น	ความร้อนพอดี ล้างออกง่าย
สีทอง สีน้ำตาล	เริ่มร้อนเกิน ต้องล้างออก
สีน้ำเงิน สีม่วง	ร้อนเกินไปมาก ต้องล้างและควรลดความร้อนลง
สีเทาดำ ด้าน ๆ	ร้อนเกินไปเยอะ ตรงนั้นแทบไม่เหลือความทนสนิม

วิธีคุมไม่ให้ร้อนเกิน

• ตั้งแอมป์ต่ำกว่าลวดเหล็กราว 10–20% ที่ขนาดเดียวกัน
• เดินให้เร็วขึ้น อย่าแช่ อย่าส่ายกว้าง
• เชื่อมเป็นช่วงสั้น ๆ แล้วพัก รอให้เย็นจนแตะได้ค่อยเชื่อมต่อ (คุมไม่ให้เกินราว 150°C)
• ถ้าเป็นงานแผ่น ให้เชื่อมสลับจุดไปมา อย่าไล่ยาวรวดเดียว ความร้อนจะได้กระจาย

สาเหตุที่ 3 — เชื่อมเสร็จแล้วไม่ได้ล้างอะไรเลย

ข้อนี้คนข้ามบ่อยที่สุดครับ เพราะเชื่อมเสร็จแล้วงานดูเรียบร้อยดี

แต่คราบสีรุ้งกับออกไซด์ที่ค้างอยู่ ถ้าไม่เอาออก มันจะเป็นจุดเริ่มสนิมในอีกไม่กี่เดือน โดยเฉพาะงานกลางแจ้งหรือใกล้ทะเล

เลือกได้ 3 ทาง แล้วแต่งบและความเนี้ยบที่ต้องการ

วิธี	ได้ผลแค่ไหน
ขัดด้วยแปรงลวดสแตนเลสหรือใยขัดเฉพาะสแตนเลส	พอใช้ เอาคราบออกได้ แต่ผิวยังไม่คืนฟิล์มเต็มที่ เหมาะงานทั่วไปในร่ม
ทาน้ำยากัดกรด (pickling paste) แล้วล้างน้ำออก	ดีที่สุด ละลายชั้นออกไซด์ออกจริง ผิวกลับมาขาวสม่ำเสมอ
ขัดด้วยไฟฟ้า (electro-polish)	เนี้ยบสุด แต่ต้องมีเครื่อง เหมาะงานอาหาร งานยา

⚠️ เรื่องความปลอดภัยของ pickling paste ตัวนี้เป็นกรดแรงมากครับ มีกรดกัดแก้วผสมอยู่ โดนผิวแล้วอาการอาจมาช้าแต่ลึกถึงกระดูก ต้องใส่ถุงมือยางหนา แว่นตา ทำในที่อากาศถ่ายเท และล้างน้ำให้หมดจริง ๆ ห้ามปล่อยแห้งคาบนงาน

เลือกลวดสแตนเลสเบอร์ไหน

หลักคือลวดต้องตามเกรดของชิ้นงาน ยกเว้นตอนเชื่อมของสองชนิดเข้าด้วยกัน

ชิ้นงาน	ใช้ลวด
สแตนเลส 304 / 304L (เจอบ่อยสุด)	308L
สแตนเลส 316 / 316L (งานเจอกรด ริมทะเล)	316L
สแตนเลสเชื่อมติดเหล็กดำ	309L
งานร้อนจัด เตาเผา ปล่องไอเสีย	310
เหล็กไม่รู้เกรด เชื่อมแล้วร้าวประจำ	312

ตัว L ท้ายเบอร์อย่าตัดทิ้ง — L ย่อมาจากคาร์บอนต่ำ ซึ่งช่วยไม่ให้โครเมียมไปจับกับคาร์บอนตอนโดนความร้อน ถ้าโครเมียมโดนดึงไปจับคาร์บอน ขอบแนวจะเหลือโครเมียมไม่พอกันสนิม แล้วก็ผุตามแนวเชื่อมพอดี งานสแตนเลสเลือกตัว L ไว้ก่อนปลอดภัยกว่าครับ

ลวดธูปสแตนเลสมีให้เลือกที่ 308L ARCTECH · 316L ARCTECH · 309L ARCTECH · 310 · 312 ใครชอบของญี่ปุ่นก็มี KOBE-308L · YAWATA 308L-16 · YAWATA 316L-16 ดูทั้งหมวดได้ที่ ลวดเชื่อมสแตนเลสไฟฟ้า

งานอาร์กอนมี ER308L · ER316L · ER309L · KOBE TG-S308L ส่วนงาน MIG ก็ ER308LSi · ER316LSi

เชื่อมสแตนเลสกับเหล็กดำ ทำไมต้อง 309L

เพราะตอนเชื่อม เนื้อเหล็กดำจะละลายปนเข้ามาในแนวด้วย ทำให้โครเมียมกับนิกเกิลในแนวเจือจางลง

ถ้าใช้ 308L ที่มีโครเมียม-นิกเกิลพอดี ๆ อยู่แล้ว พอโดนเจือจางแนวจะกลายเป็นเนื้อเปราะและร้าวง่ายมาก ส่วน 309L เขาเผื่อโครเมียมกับนิกเกิลไว้สูงกว่าตั้งแต่แรก โดนเจือจางแล้วยังเหลือพอ แนวจึงยังเหนียวอยู่

เคสที่เจอบ่อยคือเชื่อมราวสแตนเลสติดเสาเหล็ก ใช้ 308L แล้วร้าวตรงรอยต่อ เปลี่ยนเป็น 309L ปัญหาจบเลยครับ

เชื่อมท่อสแตนเลส ทำไมข้างในแนวเป็นขุยดำ

อาการนี้ช่างเรียกกันว่า "แนวไหม้" หรือ sugaring ครับ เกิดจากด้านหลังแนวโดนออกซิเจนตอนที่ยังร้อนแดง เนื้อตรงนั้นจะพรุนเป็นขุยและไม่ทนสนิมเลย

วิธีแก้คือปล่อยแก๊สอาร์กอนเข้าไปในท่อไล่อากาศออกก่อนเชื่อม (back purge) แล้วปล่อยค้างไว้ระหว่างเชื่อมด้วย ให้ด้านหลังแนวไม่เจอออกซิเจนเลย

งานท่ออาหาร ท่อยา ท่อเคมี ข้อนี้ไม่มีทางลัดครับ ต้อง purge ส่วนงานโครงสร้างทั่วไปที่ไม่ได้เจอของเหลว จะข้ามก็พอรับได้

เช็กลิสต์ก่อนเริ่มงานสแตนเลส

• แปรงลวดสแตนเลส ที่ไม่เคยแตะเหล็กดำ — มีหรือยัง
• ใบเจียร ใบตัด แยกชุดสำหรับสแตนเลส — มีหรือยัง
• ลวดตรงเกรดชิ้นงาน และเป็นตัว L — ใช่หรือเปล่า
• ลอกฟิล์มพลาสติกกับคราบน้ำมันออกจากผิวก่อนเชื่อม — ทำหรือยัง
• เตรียมของสำหรับล้างคราบหลังเชื่อม — มีหรือยัง

ห้าข้อนี้ทำครบ ปัญหาสนิมหลังเชื่อมหายไปเกิน 90% แล้วครับ

คำถามที่พบบ่อย

เชื่อมสแตนเลสแล้วขึ้นสนิม เป็นเพราะสแตนเลสปลอมหรือเปล่า

ส่วนใหญ่ไม่ใช่ครับ สาเหตุอันดับหนึ่งคือเหล็กดำปนเปื้อนจากแปรงลวดหรือใบเจียรที่ใช้ร่วมกับงานเหล็ก ผงเหล็กจิ๋ว ๆ ฝังบนผิวแล้วขึ้นสนิมก่อน จากนั้นสนิมก็ลามกินเข้าไปในเนื้อสแตนเลส ลองเปลี่ยนไปใช้แปรงลวดสแตนเลสที่ไม่เคยแตะเหล็กดำและใบเจียรแยกชุดดูก่อน

ลวด 308L กับ 316L ใช้แทนกันได้ไหม

ใช้ 316L เชื่อมงาน 304 ได้ครับ เพราะทนการกัดกร่อนสูงกว่า แค่ราคาแพงกว่าเท่านั้น แต่ห้ามสลับกัน คือห้ามเอา 308L ไปเชื่อมงาน 316 ที่ต้องเจอกรดหรือคลอไรด์ เพราะ 308L ไม่มีโมลิบดีนัมซึ่งเป็นตัวที่ทำให้ 316 ทนคลอไรด์ได้ แนวเชื่อมจะกลายเป็นจุดอ่อนของทั้งงาน

แนวเชื่อมเป็นสีรุ้ง ต้องขัดออกไหม

ควรขัดออกครับ สีรุ้งคือร่องรอยว่าโครเมียมตรงนั้นพร่องไป ถ้าเป็นงานในร่มที่ไม่เจอความชื้นมากอาจอยู่ได้นาน แต่งานกลางแจ้ง งานใกล้ทะเล หรืองานที่โดนน้ำประจำ ต้องเอาออกด้วยน้ำยากัดกรดหรืออย่างน้อยขัดด้วยใยขัดเฉพาะสแตนเลส

เชื่อมสแตนเลสด้วยลวดธูปกับอาร์กอน อันไหนดีกว่า

แล้วแต่งานครับ ลวดธูปเร็วกว่า ทำงานกลางแจ้งได้ เหมาะงานโครงสร้าง งานหนา งานซ่อม ส่วนอาร์กอนแนวสวยกว่ามาก ไม่มีสแลกให้เคาะ คุมความร้อนได้ละเอียดกว่า เหมาะงานบาง งานท่อ และงานที่ต้องโชว์แนว ถ้าเป็นงานราวบันไดหรือครัวที่ลูกค้าเห็นแนวเชื่อม แนะนำอาร์กอนครับ

ทำไมสแตนเลส 304 ที่เชื่อมแล้วดูดแม่เหล็กติด

ปกติครับ ไม่ได้แปลว่าของปลอม สแตนเลส 304 เดิมไม่ดูดแม่เหล็ก แต่พอโดนความร้อนจากการเชื่อมหรือโดนดัดโดนรีด โครงสร้างเนื้อบางส่วนจะเปลี่ยนไปจนดูดแม่เหล็กได้เล็กน้อย แนวเชื่อมเองก็มีเนื้อที่ดูดแม่เหล็กติดอยู่ด้วยโดยตั้งใจ เพราะช่วยกันแนวร้าว การใช้แม่เหล็กทดสอบว่าเป็นสแตนเลสแท้หรือไม่จึงเชื่อถือไม่ได้

ไม่แน่ใจว่างานนี้ต้องใช้เบอร์ไหน ถามได้ไหม

โทรหรือแอด LINE มาได้เลยครับ บอกว่าสแตนเลสเกรดอะไร หนาเท่าไร งานอยู่ในร่มหรือกลางแจ้ง เจอน้ำเจอกรดหรือเปล่า เดี๋ยวเราแนะนำเบอร์ลวดกับช่วงแอมป์ให้ มีครบทั้งลวดธูป ลวดอาร์กอน ลวด MIG และฟลักซ์คอร์สแตนเลส ราคาพิเศษสำหรับร้านค้า โรงงาน และผู้รับเหมา จัดส่งทั่วไทย