เชื่อมท่อ เที่ยวแรกดีหรือไม่ดี ตัดสินทั้งแนว

งานเชื่อมท่อเป็นงานที่ค่าแรงสูงที่สุดในสายงานเชื่อมครับ และก็ยากที่สุดด้วย เพราะต้องเชื่อมวนรอบท่อ ซึ่งแปลว่าต้องผ่านทุกท่าในเส้นเดียว ตั้งแต่ท่าราบ ท่าตั้ง ไปจนถึงเหนือศีรษะ

แต่สิ่งที่แยกช่างท่อออกจากช่างทั่วไปจริง ๆ ไม่ใช่ความคล่องมือครับ แต่เป็นความเข้าใจเรื่องเที่ยวแรก หรือที่เรียกกันว่ารูท

ทำไมเที่ยวแรกถึงสำคัญที่สุด

แนวเชื่อมท่อประกอบด้วยหลายเที่ยวซ้อนกัน

• เที่ยวรูท — เที่ยวแรกสุดที่เชื่อมลงไปในร่อง เป็นตัวที่ต้องทะลุถึงด้านในท่อ
• เที่ยวเติม — เติมเนื้อให้เต็มร่อง
• เที่ยวปิดหน้า — เที่ยวสุดท้ายที่เห็นจากภายนอก

เที่ยวรูทสำคัญเพราะมันอยู่ตรงที่ที่ความเค้นสูงที่สุดและตรวจซ่อมยากที่สุด ถ้ารูทไม่ดี เชื่อมทับอีกกี่เที่ยวก็ไม่ช่วย และเวลาเอกซเรย์จะเห็นหมด

ที่สำคัญคือรูทที่ไม่ดีทำให้เกิดจุดที่ของไหลข้างในมาสะสมแล้วกัดกร่อน ท่อรั่วในอีกไม่กี่ปีทั้งที่ภายนอกดูสวยงาม

รูทที่ดีเป็นยังไง

มองจากด้านในท่อ ต้องเห็นแนวนูนขึ้นมาเล็กน้อยสม่ำเสมอตลอดแนว ไม่ใช่แบน ไม่ใช่ย้อยเป็นหยด และไม่มีรูทะลุ

ปัญหา	สาเหตุ
รูทไม่ทะลุ ด้านในเรียบไม่มีแนว	ระยะห่างรากแคบไป · แอมป์ต่ำไป · เดินเร็วไป
รูทย้อยเป็นหยดเข้าไปในท่อ	ระยะห่างรากกว้างไป · แอมป์สูงไป · แช่นานไป
รูทเป็นรูทะลุ	แอมป์สูงเกิน · บากร่องบางเกิน
ด้านในเป็นขุยดำ (สแตนเลส)	ไม่ได้ไล่อากาศในท่อด้วยอาร์กอน

เตรียมงานก่อนเชื่อม

งานท่อ 70% อยู่ที่การเตรียมครับ ประกอบไม่ดีแล้วจะฝืนเชื่อมให้ดียังไงก็ไม่ได้

• บากปลายท่อเป็นมุมเอียงราว 30 องศาต่อข้าง รวมเป็นร่องตัว V ประมาณ 60–70 องศา
• เหลือหน้ารากไว้ราว 1.5–2 มม. คือส่วนที่ไม่บาก ถ้าบางเกินจะทะลุ ถ้าหนาเกินจะไม่ทะลุ
• เว้นระยะห่างราก ระหว่างสองท่อราว 2–3 มม. ใช้ลวดเชื่อมขนาดเท่ากันวางเป็นตัววัดได้เลย
• เช็กศูนย์ให้ตรง ท่อสองท่อนต้องอยู่ในแนวเดียวกัน เยื้องกันนิดเดียวก็ทำให้รูทไม่สม่ำเสมอ
• เชื่อมจุดยึด 3–4 จุดรอบท่อ แล้วเจียรหัวท้ายจุดยึดให้ลาดเอียง เพื่อให้เชื่อมผ่านได้ต่อเนื่อง

ลวดสำหรับงานรูท

งานรูทมีสองแนวทางหลักครับ

1. รูทด้วยลวดธูป — นิยมในงานโครงสร้างและงานท่อทั่วไป เร็วกว่า ทำกลางแจ้งได้

ลวดที่ออกแบบมาสำหรับงานนี้โดยเฉพาะคือ KOBE LB-52U ซึ่งเป็นโลว์ไฮโดรเจนที่ปรับสูตรให้คุมรูทง่ายเป็นพิเศษ ช่างท่อในไทยใช้กันมาก

2. รูทด้วยอาร์กอน แล้วเติมด้วยลวดธูป — วิธีที่ได้คุณภาพสูงสุด นิยมในงานท่อแรงดัน ท่ออาหาร ท่อยา

อาร์กอนให้รูทที่สะอาดและสม่ำเสมอกว่ามาก เพราะคุมความร้อนได้ละเอียด ใช้ลวดเติมอย่าง ER70S-6 หรือ KOBELCO TG-S50 สำหรับท่อเหล็ก ส่วนท่อสแตนเลสใช้ ER308L หรือ ER316L

จากนั้นเที่ยวเติมและเที่ยวปิดหน้าใช้ลวดโลว์ไฮโดรเจนอย่าง KOBE LB-52 หรือ LB-52-18 ซึ่งเติมเนื้อได้เร็วกว่า

ท่อสแตนเลสต้องไล่อากาศในท่อ

ถ้าเชื่อมท่อสแตนเลสโดยไม่ไล่อากาศ ด้านในแนวจะกลายเป็นขุยดำพรุน ๆ ช่างเรียกว่าแนวไหม้ ตรงนั้นจะไม่ทนสนิมเลยและเป็นจุดที่ท่อจะผุก่อนเพื่อน

วิธีทำ — อุดปลายท่อทั้งสองข้างด้วยเทปหรือจุกกระดาษ ปล่อยอาร์กอนเข้าไปข้างหนึ่งให้ไล่อากาศออกอีกข้าง ปล่อยสัก 5–10 เท่าของปริมาตรท่อ แล้วคงการปล่อยไว้ตลอดที่เชื่อม

งานท่ออาหาร ท่อยา ท่อเคมี ข้อนี้ไม่มีทางลัดครับ ส่วนงานโครงสร้างทั่วไปที่ไม่ได้เจอของเหลว จะข้ามก็พอรับได้

เซรามิคแบ็คกิ้ง ทางลัดที่ใช้ได้จริง

ปัญหาใหญ่ของการเชื่อมแนวชนคือด้านหลังแนวควบคุมไม่ได้ ถ้าเข้าไปเชื่อมด้านหลังไม่ได้ รูทจะย้อยหรือทะลุ

เซรามิคแบ็คกิ้งคือแถบเซรามิกที่มีร่องตรงกลาง ติดกาวไว้ด้านหลังแนวก่อนเชื่อม ทำหน้าที่รองรับน้ำเหล็กไม่ให้ไหลทะลุลงไป และร่องตรงกลางเป็นตัวกำหนดรูปทรงของรูทด้านหลังให้สวยงามสม่ำเสมอ

ข้อดีที่เห็นชัด

• เชื่อมจากด้านเดียวได้ ไม่ต้องพลิกงานหรือเข้าไปเชื่อมด้านใน
• เพิ่มแอมป์ได้มากขึ้นโดยไม่กลัวทะลุ งานจึงเร็วขึ้น
• รูทด้านหลังออกมาสม่ำเสมอกว่าเชื่อมลอย ๆ มาก
• ใช้กับงานถัง งานแผ่นหนา และงานโครงสร้างที่เข้าถึงได้ด้านเดียว

ดูสินค้าได้ที่ เซรามิคแบ็คกิ้ง JN-402-2 ครับ มาเป็นม้วนพร้อมเทปกาวในตัว ตัดใช้ตามความยาวที่ต้องการ

เชื่อมท่อวนรอบ ลำดับที่ถูกต้อง

ท่อที่หมุนไม่ได้ (ท่าที่เรียกว่า 5G) ต้องเชื่อมวนรอบ ซึ่งนิยมแบ่งเป็น 2 ซีก

1. เริ่มจากจุดล่างสุด (ตำแหน่ง 6 นาฬิกา)
2. เชื่อมขึ้นไปตามด้านหนึ่งจนถึงจุดบนสุด (12 นาฬิกา)
3. กลับมาเริ่มที่ล่างสุดอีกครั้ง เชื่อมขึ้นไปอีกด้าน
4. จุดเริ่มและจุดจบต้องเชื่อมทับกันเล็กน้อย ไม่ใช่ชนกันพอดี

จุดที่ยากที่สุดคือช่วงล่างสุดกับบนสุด เพราะเป็นช่วงที่ทิศแรงโน้มถ่วงเปลี่ยน ต้องปรับมุมลวดและความเร็วตลอดเวลา ช่วงข้าง ๆ ท่อ (3 กับ 9 นาฬิกา) จะง่ายที่สุดเพราะเป็นท่าตั้งปกติ

เคล็ดลับคือเจียรจุดต่อทุกครั้งก่อนเชื่อมต่อ ให้ปลายแนวเดิมลาดเอียง ไม่ใช่ตัดตรง ๆ ไม่งั้นตรงรอยต่อจะมีสแลกฝัง

คำถามที่พบบ่อย

เชื่อมรูทท่อใช้ลวดอะไร

งานท่อทั่วไปนิยมใช้ลวดโลว์ไฮโดรเจนที่ปรับสูตรมาสำหรับงานรูทโดยเฉพาะอย่าง KOBE LB-52U ซึ่งคุมน้ำเหล็กง่ายกว่าลวดโลว์ไฮโดรเจนทั่วไป ส่วนงานที่ต้องการคุณภาพสูงสุดอย่างท่อแรงดันหรือท่ออาหาร จะรูทด้วยอาร์กอนแล้วเติมด้วยลวดธูปทีหลัง เพราะอาร์กอนให้รูทที่สะอาดและสม่ำเสมอกว่ามาก

เว้นระยะห่างรากเท่าไร

ทั่วไปราว 2–3 มม. ครับ และเหลือหน้ารากที่ไม่บากไว้ราว 1.5–2 มม. เคล็ดลับหน้างานคือใช้ลวดเชื่อมขนาดที่จะใช้เชื่อมรูทวางเป็นตัววัดระยะได้เลย ถ้าระยะแคบไปรูทจะไม่ทะลุ ถ้ากว้างไปน้ำเหล็กจะย้อยเข้าไปในท่อ

เชื่อมท่อสแตนเลสทำไมด้านในเป็นขุยดำ

เพราะด้านหลังแนวโดนออกซิเจนตอนที่ยังร้อนแดงครับ เรียกว่าแนวไหม้ ตรงนั้นเนื้อจะพรุนและไม่ทนสนิมเลย วิธีแก้คือปล่อยแก๊สอาร์กอนเข้าไปไล่อากาศในท่อก่อนเชื่อมและคงการปล่อยไว้ตลอดที่เชื่อม โดยอุดปลายท่อทั้งสองข้างไว้ งานท่ออาหารและท่อเคมีข้อนี้ข้ามไม่ได้

เซรามิคแบ็คกิ้งคืออะไร ใช้ทำอะไร

เป็นแถบเซรามิกมีร่องตรงกลาง ติดกาวไว้ด้านหลังแนวเชื่อมก่อนเชื่อม ทำหน้าที่รองรับน้ำเหล็กไม่ให้ทะลุลงไป และร่องตรงกลางกำหนดรูปทรงรูทด้านหลังให้สวยสม่ำเสมอ ประโยชน์คือเชื่อมจากด้านเดียวได้โดยไม่ต้องพลิกงาน และเพิ่มแอมป์ได้มากขึ้นโดยไม่กลัวทะลุ งานจึงเร็วขึ้นมาก

เชื่อมท่อวนรอบควรเริ่มจากตรงไหน

เริ่มจากจุดล่างสุด (6 นาฬิกา) แล้วเชื่อมขึ้นไปจนถึงจุดบนสุด (12 นาฬิกา) จากนั้นกลับมาเริ่มที่ล่างสุดอีกครั้งแล้วเชื่อมขึ้นไปอีกด้านครับ จุดเริ่มและจุดจบต้องเชื่อมทับกันเล็กน้อย ไม่ใช่ชนกันพอดี และต้องเจียรปลายแนวเดิมให้ลาดเอียงก่อนเชื่อมต่อทุกครั้ง ไม่งั้นตรงรอยต่อจะมีสแลกฝัง

อยากได้ลวดสำหรับงานท่อโดยเฉพาะ

โทรหรือแอด LINE มาบอกว่าเชื่อมท่ออะไร เหล็กหรือสแตนเลส ขนาดกี่นิ้ว หนาเท่าไร และต้องผ่านการตรวจเอกซเรย์หรือเปล่า เดี๋ยวเราจัดชุดให้ครบทั้งลวดรูท ลวดเติม และเซรามิคแบ็คกิ้งถ้าจำเป็น พร้อมเอกสาร Mill Test Certificate ถ้างานต้องใช้ ราคาพิเศษสำหรับผู้รับเหมาและงานโครงการ