ท่าเชื่อม 1G 2G 3G 4G และท่าตั้งลากขึ้นหรือลากลง

เชื่อมท่าราบบนโต๊ะสวยทุกเส้น พอต้องปีนขึ้นไปเชื่อมใต้คานหรือเชื่อมเสาแนวตั้ง น้ำเหล็กไหลย้อยลงมากองอยู่ข้างล่างหมดเลย

เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าฝีมือไม่ถึงครับ แต่เป็นเพราะแรงโน้มถ่วงมันเปลี่ยนข้าง แล้วเรายังใช้วิธีเดิมอยู่ ท่าเชื่อมแต่ละท่ามีกติกาของตัวเอง รู้แล้วเชื่อมได้ทุกท่าครับ

ท่าเชื่อมมีอะไรบ้าง

รหัสท่าเชื่อมที่เห็นในแบบงานหรือใบสอบ ใช้ตัวเลขกับตัวอักษร ตัวเลขคือท่า ส่วนตัวอักษรบอกว่าเป็นรอยต่อแบบไหน

รหัส	ชื่อที่ช่างเรียก	ลักษณะ
1G / 1F	ท่าราบ	ชิ้นงานวางราบ เชื่อมจากด้านบน ง่ายที่สุด
2G / 2F	ท่าระดับ หรือท่าขนาน	แนวเชื่อมอยู่แนวนอน แต่ชิ้นงานตั้ง
3G / 3F	ท่าตั้ง	แนวเชื่อมอยู่แนวดิ่ง เชื่อมขึ้นหรือลงก็ได้
4G / 4F	ท่าเหนือศีรษะ	เชื่อมใต้ชิ้นงาน หงายหน้าขึ้น ยากที่สุด
5G	ท่อนอน ท่อไม่หมุน	ท่อวางนอน ต้องเชื่อมวนรอบครบทุกท่าในเส้นเดียว
6G	ท่อเอียง 45 องศา	ท่าสอบที่ยากที่สุด ผ่าน 6G ถือว่าเชื่อมได้ทุกท่า

G กับ F ต่างกันตรงไหน — G มาจากรอยต่อชนแบบบากร่อง ส่วน F คือรอยต่อฉากแบบเชื่อมมุม ที่เจอในงานทั่วไปส่วนใหญ่เป็น F ครับ เช่นเชื่อมเหล็กกล่องต่อฉาก

กติกาที่ใช้ได้กับทุกท่ายาก

สิ่งที่เปลี่ยนไปเมื่อออกจากท่าราบ คือแรงโน้มถ่วงจะดึงน้ำเหล็กออกจากที่ที่เราอยากให้มันอยู่ ฉะนั้นกติกาคือทำให้แอ่งน้ำเหล็กเล็กลงและเย็นเร็วขึ้น

• ลดแอมป์ลงจากท่าราบราว 10–15% แอ่งจะได้ไม่ใหญ่จนไหลย้อย
• ใช้ลวดเล็กลงหนึ่งเบอร์ ถ้าท่าราบใช้ 3.2 มม. ท่าตั้งลองลดเป็น 2.6 มม.
• เดินอาร์กให้สั้นที่สุด ยิ่งอาร์กสั้น น้ำเหล็กยิ่งถูกแรงอาร์กกดให้ติดที่
• อย่าแช่ หยุดค้างจุดเดียวเมื่อไหร่ แอ่งโตแล้วไหลทันที
• พาดข้อศอกหรือมือให้มีจุดยัน ท่ายากเกือบทั้งหมดพังเพราะมือสั่น ไม่ใช่เพราะตั้งค่าผิด

ท่าตั้ง เชื่อมขึ้นหรือลงดี

คำถามนี้เถียงกันในร้านเชื่อมมาหลายสิบปีแล้วครับ คำตอบคือคนละงานกัน

หัวข้อ	เชื่อมลง (ลากลง)	เชื่อมขึ้น (ลากขึ้น)
ความเร็ว	เร็วกว่ามาก	ช้า
ความร้อนลงชิ้นงาน	น้อย	มาก
เนื้อเชื่อมซึมลึก	ตื้น	ลึก
เหมาะกับ	เหล็กแผ่นบาง งานเร็ว งานไม่รับแรงมาก	เหล็กหนา งานโครงสร้างรับแรง
ลวดที่ใช้ได้	ลวดรูไทล์ E6013 บางรุ่นที่ระบุว่าลากลงได้	ได้หมด รวมถึงโลว์ไฮโดรเจน

ข้อควรระวังที่สำคัญ — งานโครงสร้างที่มีสเปกหรือมีวิศวกรเซ็นแบบ ส่วนใหญ่ห้ามเชื่อมลงครับ เพราะเนื้อซึมตื้นและสแลกมีโอกาสฝังในแนวสูง ถ้าแบบไม่ได้ระบุว่าให้เชื่อมลงได้ ให้เชื่อมขึ้นไว้ก่อน

ลวดที่ออกแบบมาสำหรับลากลงโดยเฉพาะก็มี เช่น KOBE-30 (E6013) ที่ระบุไว้ชัดว่าเชื่อมเหล็กแผ่นบางแบบตั้งลากลงได้ ส่วนงานโครงสร้างที่ต้องเชื่อมขึ้นให้ใช้ KOBE LB-52 หรือ ARCTECH ARC-7016

เทคนิคเฉพาะท่าตั้งขึ้น

ท่านี้ยากตรงที่น้ำเหล็กจะไหลลงมาทับแนวที่เพิ่งเชื่อมไป วิธีที่ได้ผลคือส่ายเป็นรูปตัวแล้วหยุดค้างที่ขอบ

1. เริ่มจากจุดล่างสุด ทำเป็นแอ่งเล็ก ๆ ก่อน
2. ส่ายไปทางซ้าย หยุดค้างที่ขอบซ้ายสั้น ๆ ให้เนื้อกลืนขอบ
3. ลากผ่านกลางเร็ว ๆ อย่าแช่ตรงกลาง
4. หยุดค้างที่ขอบขวาเหมือนกัน
5. ขยับขึ้นทีละนิด ทำซ้ำเป็นจังหวะ

หัวใจอยู่ที่ตรงกลางต้องเร็ว ขอบต้องช้า ตรงข้ามกับที่คนส่วนใหญ่ทำโดยสัญชาตญาณ ถ้าแช่ตรงกลางเนื้อจะกองแล้วไหลย้อยลงมาทันที

เทคนิคท่าเหนือศีรษะ

ท่าที่คนกลัวที่สุด แต่จริง ๆ ถ้าตั้งค่าถูกจะง่ายกว่าท่าตั้งอีกครับ

• ลดแอมป์ลงมากกว่าท่าอื่น และใช้ลวดเล็ก แอ่งเล็กคือหัวใจ
• เดินอาร์กสั้นมาก ให้แรงอาร์กช่วยดันน้ำเหล็กติดเพดาน
• เดินตรงไม่ต้องส่าย หรือส่ายแคบมาก ๆ ถ้าส่ายกว้างเนื้อจะร่วง
• เชื่อมเป็นเที่ยวบาง ๆ หลายเที่ยว ดีกว่าเที่ยวเดียวหนา ๆ
• ⚠️ เรื่องความปลอดภัย สะเก็ดจะร่วงลงมาหาตัวเราตรง ๆ ต้องใส่หมวก ปิดคอ ใส่แขนเสื้อยาว และห้ามให้ปกเสื้อเปิดเป็นกระเป๋ารับสะเก็ดเด็ดขาด

งานเชื่อมมุมกับงานเชื่อมชน

งานจริงส่วนใหญ่คือเชื่อมมุม คือเอาเหล็กสองชิ้นมาต่อเป็นฉาก แล้วเชื่อมตรงมุมใน

• เล็งมุมลวดให้ทำมุม 45 องศากับทั้งสองชิ้น ถ้าเอียงเข้าหาชิ้นไหนมากกว่า ชิ้นนั้นจะโดนกัดเป็นร่อง ส่วนอีกชิ้นเนื้อจะไม่กลืน
• ถ้าเหล็กสองชิ้นหนาไม่เท่ากัน ให้เอียงลวดเข้าหาชิ้นที่หนากว่าเล็กน้อย เพราะชิ้นหนากินความร้อนมากกว่า
• ขนาดแนวเชื่อมมุมที่เหมาะ ประมาณเท่ากับความหนาของเหล็กชิ้นที่บางกว่า ไม่ต้องเชื่อมให้ใหญ่เกินนั้น เปลืองลวดเปล่า ๆ และทำให้งานบิด

ทำไมเชื่อมเสร็จแล้วเหล็กบิดงอ

เพราะความร้อนทำให้เหล็กขยายแล้วหดไม่เท่ากันครับ ด้านที่เชื่อมหดมากกว่า งานจึงโก่งเข้าหาแนวเชื่อม

วิธีลดการบิด

• เชื่อมจุดยึดให้ครบก่อน แล้วค่อยเชื่อมแนวจริง
• เชื่อมสลับข้างสลับทิศ อย่าไล่ยาวไปทางเดียว
• ใช้แคลมป์หรือจิ๊กจับให้แน่นระหว่างเชื่อม และอย่าเพิ่งถอดจนกว่าจะเย็น
• ถ้ารู้ว่ามันจะโก่งทางไหน ให้ดัดเผื่อไว้ล่วงหน้าในทางตรงข้าม
• เชื่อมเท่าที่จำเป็น แนวใหญ่เกินไปคือความร้อนเกินไป

คำถามที่พบบ่อย

ท่าเชื่อม 1G 2G 3G 4G คืออะไร

เป็นรหัสบอกท่าของงานเชื่อมครับ 1G คือท่าราบ ชิ้นงานวางราบเชื่อมจากด้านบน ง่ายที่สุด · 2G ท่าระดับ แนวเชื่อมอยู่แนวนอนแต่ชิ้นงานตั้ง · 3G ท่าตั้ง แนวเชื่อมอยู่แนวดิ่ง · 4G ท่าเหนือศีรษะ เชื่อมใต้ชิ้นงาน ส่วนตัว G หมายถึงรอยต่อชนบากร่อง ถ้าเป็น F จะเป็นรอยต่อฉากแบบเชื่อมมุม

เชื่อมท่าตั้งควรลากขึ้นหรือลากลง

ขึ้นกับงานครับ ลากลงเร็วกว่าและความร้อนน้อยกว่า เหมาะเหล็กแผ่นบางและงานที่ไม่รับแรงมาก แต่เนื้อซึมตื้น ส่วนลากขึ้นช้ากว่าแต่เนื้อซึมลึกกว่า เหมาะเหล็กหนาและงานโครงสร้าง ข้อสำคัญคืองานที่มีสเปกหรือวิศวกรเซ็นแบบส่วนใหญ่ห้ามเชื่อมลง ถ้าไม่ได้ระบุไว้ให้เชื่อมขึ้นไว้ก่อน

ท่าตั้งเชื่อมแล้วน้ำเหล็กไหลย้อยตลอด แก้ยังไง

ไล่ตามนี้ครับ — ลดแอมป์ลงจากท่าราบราว 10–15% · เปลี่ยนไปใช้ลวดเล็กลงหนึ่งเบอร์ · เดินอาร์กให้สั้นที่สุด · ส่ายแบบหยุดค้างที่ขอบสองข้างแล้วลากผ่านกลางเร็ว ๆ อย่าแช่ตรงกลาง ข้อสุดท้ายนี้สำคัญที่สุดและตรงข้ามกับที่คนส่วนใหญ่ทำโดยสัญชาตญาณ

ทำไมเชื่อมเสร็จแล้วงานบิดงอ

เพราะด้านที่เชื่อมหดตัวมากกว่าอีกด้าน งานจึงโก่งเข้าหาแนวเชื่อม แก้ได้โดยเชื่อมจุดยึดให้ครบก่อน เชื่อมสลับข้างสลับทิศแทนการไล่ยาวทางเดียว ใช้แคลมป์จับแน่นจนกว่างานจะเย็น และถ้ารู้ทิศที่มันจะโก่งให้ดัดเผื่อไว้ล่วงหน้าในทางตรงข้าม

เชื่อมมุมควรเอียงลวดกี่องศา

ทำมุม 45 องศากับทั้งสองชิ้นครับ ถ้าเอียงเข้าหาชิ้นใดชิ้นหนึ่งมากกว่า ชิ้นนั้นจะโดนกัดเป็นร่องส่วนอีกชิ้นเนื้อจะไม่กลืน ยกเว้นกรณีเหล็กสองชิ้นหนาไม่เท่ากัน ให้เอียงเข้าหาชิ้นที่หนากว่าเล็กน้อย เพราะชิ้นหนาดูดความร้อนไปมากกว่า

อยากได้ลวดที่เชื่อมท่ายากได้ดี แนะนำตัวไหน

โทรหรือแอด LINE มาบอกว่าเชื่อมท่าไหนเป็นหลัก เหล็กหนาเท่าไร และงานมีสเปกกำหนดหรือเปล่า เดี๋ยวเราแนะนำให้ครับ งานท่าตั้งลากลงกับงานท่าตั้งลากขึ้นใช้ลวดคนละแบบกัน เลือกผิดแล้วเหนื่อยฟรี มีครบทั้งลวดธูปและลวดโลว์ไฮโดรเจน ราคาพิเศษสำหรับร้านค้า โรงงาน และผู้รับเหมา